Anasayfa » Makale

Her yönüyle objektifler

Özgür Çetin 14 Haziran 2006 Makale Yorum yok


Özgür Çetin - Fotoğraf makinelerinin önünde bulunan ve fotoğraflanacak görüntüyü film ya da sensör yüzeyine yansıtan fotoğraf makinesi parçasına objektif adı verilir. Objektifler birkaç mercek ya da mercek grubunun bir araya gelmesinden oluşur.

Fotoğraf makinelerinin çalışma prensibi insan gözünden esinlenerek geliştirilmiştir. Işığın şiddetini ayarlayan ve objektif üzerinde bulunan diyafram sistemi insan gözündeki orjinali iris ile hemen hemen aynı özelliklere sahiptir. Bir insan için gözü ne kadar önemliyse bir fotoğraf makinesi için de objektif o ölçüde önemlidir. Fotoğraf makinesinin dış dünya ile ilk temasını objektif sağlar. Bir objektifin kalitesi ve ışığa karşı olan hassasiyeti görüntü kalitesini doğrudan etkileyeceği için dikkat edilmesi gereken bir konudur.

Görüntü kalitesinin doğrudan etkileyen en önemli değişkenlerden biri objektif kalitesidir. Keskin, net ve iyi kareler yakalamak için birinci şart iyi bir objektif kullanmaktan geçer.
OBJEKTİFLERİN TARİHİ
İlk basit fotoğraf makinelerinde ışık geçirmeyen bir kutuya iğne ile açılan bir delik objektif görevini görüyordu  (oldukça ilkel bir yöntem olan bu teknik günümüzde fotoğrafçılık eğitim veren kurumlarda mantığın anlaşılması bakımından hala kullanılmaktadır).

Bu ilkel fotoğraf makinesi örneklerinde görüntü sağa-sola ve yukarı-aşağı olarak ters oluşuyordu. Ayrıca ışık şiddetini kontrol etmeye yarayan bir mekanizma olmadığından bu işlem kutuya belli zaman aralığında ışığın girmesine izin verilerek yapılıyordu. Hatta ilk fotoğraf makinesi örneklerinde bu işlem kutunun önüne konulan bir kapak yardımı ile yapılır ve uzun süreli (3-5 sn) pozlama ile fotoğraf elde edilirdi.
GÜNÜMÜZDE OBJEKTİFLER
Önceleri bu kutunun önüne bir mercek konularak ilkel objektifler elde edilmiştir. Daha sonraları yavaş yavaş evrim geçiren objektifler birden fazla mercek ya da mercek gruplarından oluşan, kompleks ve ileri düzeyde teknoloji kullanılan cihazlar haline geldiler.
Objektiflerin birden fazla mercekten oluşmasının sebebi ise tek mercekli sistemlerin birçok görüntü hatasına yol açmalarıdır. Bu hataların en aza indirilmesi için objektifler birden fazla mercek ya da mercek gruplarından oluşur. İyi bir objektiften en az hata ile en yüksek görüntü kalitesi vermesi beklenir.

Günümüzde üretilen kaliteli objektifler yüksek teknolojiye sahip, karmaşık hesaplamaların ürünü cihazlardır. Genelde en az 3-5 mercek ya ad mercek sisteminin bileşiminden meydana gelirler. Her bir mercek yüzeyi ışık kaybını en aza indirmek için özel kaplamalara sahiptir.

Ayrıca günümüzde objektifler aynı zamanda netlik sistemleri (AF !“ Auto Focus) ile beraber çalışacak şekilde tasarlanırlar.
ODAK UZAKLIĞI
Objekitfler konunun net görünmesi için de kullanılırlar. Yani netleme için de objekitflerden yararlanılır. Bunun için objektifin içinde bulunan merceklerden bir kısmı hareket ettirilir. Uzaktaki bir nesneye netlik yapıldığında objektif ile film ya da sensör yüzeyi arasındaki mesafeye ‘odak uzaklığı’ adı verilir. Odak uzaklığı mm cinsinden ölçülür ve objektiflerin tanımlanmalarında kullanılan bir birimdir. 35 mm formatı için yaklaşık olarak 50mm insan gözünün verdiği etkiyi verir. Bu değerin biraz altı geniş açı, üstü ise dar açılı görüntü sağlar.
MERCEK SİSTEMLERİ
İlk tasarlandıklarında tek ya da 2-3 mercekten oluşan objektifler, gelişen teknolojinin de yardımı ile kabiliyetlerini ve mercek sayılarını artırmışlardır. Günümüz modern objektifleri 8-10 hatta 16 mercek sisteminin bira araya gelmesi ile çalışırlar.


Objektiflerin bu karmaşık yapısı sebebiyle yüksek teknolojiyi kullanan ürünlerinin başında gelirler. Özellikle çok sayıda mercek kullanılması, fotoğrafı çekilecek cisimden yansıyan ışığın her bir mercekten geçerken azalmasına ve renk sapmalarına sebep olur. İşte bunu engellemek için mercek sistemleri özel bir şekilde yerleştirilir. Ayrıca yüksek kalitede optik malzeme kullanılarak, olası sorunların önüne geçilmeye çalışılır.
KAPLAMA ALANI
Bir objektifin oluşturduğu görüntü daire şeklindedir (yapıları itibariyle). Görüntünün en net bölgesi ise ortasında oluşur. Bir objektifin oluşturduğu görüntünün en net olduğu bölgenin çapına ‘objektifin kaplama alanı’ adı verilir. Örneğin 35 mm filmin görüntü alanı 24×36mm’dir. Köşeleri birleştirdiğimizde oluşan üçgenin uzun kenarı ise yaklaşık 43.2 mm’ye tekabül eder. Bu rakam ise 35mm film ile kullanılabilecek objektifin minimum bu kaplama alanına sahip olması gerektiği anlamına gelir.


OBJEKTİF AÇIKLIĞI
Fotoğraf sanatının temeli ışıktır. Işık ile yapılan oyunlar, renk değişiklikleri ve tonlamalar amatör profesyonel bütün kullanıcılar için önem taşır. Bir fotoğraf makinesinde bu ışığın geçtiği ilk yer objektiftir.

Bir objektifin ışık geçirgenliği ne kadar fazlaysa yani ne kadar çok ışığı kayıpsız bir şekilde sensöre ya da film yüzeyine aktarabiliyorsa o kadar kaliteli olduğu söylenebilir. Objektifin parlaklığı ya da açıklığı olarak tanımlanan bu özellik fiyatının da yüksek olmasına yol açar.
Fotoğraf makinesi seçimi yapılırken objektif açıklığının yani parlaklığının yüksek olmasını olması daha kaliteli fotoğraflar çekmenizi sağlar.

Fotoğraf makinesi tercihi yaparken kaliteli objektif kullanan ürünlere yönelmek görüntü kalitesini artıracağı için önemlidir. Yine de özellikle dijital fotoğraf makinelerinde tek başına objektifin de yeterli olmayacağını sensör kalitesinden tutun da üzerindeki işlemcinin algoritmasına kadar birçok değişkenin görüntü kalitesine etkileyeceğini de unutmamak gerekir.
Bir objektifin açıklığının ya da parlaklığının yüksek olması diyafram değeri ile ölçülür.
DİYAFRAM
Objektifler insan gözünün bir kopyasıdır. Gözümüzde ışık kontrolü iris adı verilen özel bir sistemle sağlanırken objektiflerde bu görev diyafram adı verilen özel bir mekanizma ile sağlanır. Diyafram, metal yapraklardan oluşan ve bir mekanizma ile bu yaprakların açılıp kapanmasını sağlayan bir sistemdir. Objektifin ‘f’ değeri olarak tanımlanan ve diyafram değeri aşağıdaki gibi rakamlardan oluşur:
1 1.4 2 2.8 4 5.6 8 11 16 22 32

Objektifin diyafram açıklığı f işareti ile belirtilir. Diyafram açıklığının 2.8 ya da daha küçük olması (1’e kadar inebilir) o objektifin kaliteli bir açıklığa sahip olduğu anlamına gelir. Bu da çoğu zaman daha az ışıkla daha güzel fotoğraf çekebilme anlamına gelir.

İster kompakt, ister profesyonel, ister klasik, ister filmli fotoğraf makinesi olsun diyafram açıklığı yüksek bir ürünün toplam fiyatının artmasına sebep olur. Çünkü bu tip objektifleri üretmesi hem zor hem de pahalı bir işlemdir.
GÖRÜŞ AÇISI
Objektifin film ya da sensör yüzeyine aktardığı görüntünün sınırlarının görüntü merkezinde yaptığı açı görüş açısıdır. Bu değer odak uzaklığı ile ters orantılıdır. Yani odak uzaklığı arttıkça görüş açısı azalır.

Odak uzaklığı 50mm olan standart objektif için görüş açısı yaklaşık 46 derecedir. Bu değer 100mm için 24, 200mm için 12, 35mm için 54, 20mm içinse 84 derece olur.

Üstteki değerler odak uzaklığı, alttakiler ise görüş açısıdır.

Dar alanlarda ve geri çekilip geniş kadraj almanın zor olduğu mekanlarda daha büyük görüş açısına ihtiyaç duyarız. Tam tersi konuya uzak olduğumuz mekanlarda ise daha küçük görüş açılarına  ihtiyacımız olur. Bu yüzden spor karşılaşmalarında fotoğrafçılar uzun odaklı objektif kullanırken, kapalı mekan röportajlarında daha çok geniş açılı objektifler tercih edilir.

Günlük kullanımda ise görüş açısı küçük (yani geniş açılı) objektifler fotoğrafseverlere daha geniş alanları kadraja alma imkanı sağlar. Tam tersi ise daha uzaktaki nesneleri yakındaymış gibi fotoğraflamamıza imkan tanır.
ALAN DERİNLİĞİ:
Fotoğraflanan konunun önünde ve arkasında belli bir alan da net olarak görünür. Bu net görünen mesafeye alan derinliği adı verilir. Alan derinliği diyafram ve odak uzaklığı ile kontrol edilen bir değerdir. Diyaframı kıstıkça (f22 gibi) alan derinliği artar, açtıkça (f2 gibi) alan derinliği azalır.


Alan derinliği netlik yapılan belli bir mesafesindeki bölgenin net olması olarak tanımlanabilir.

Benzer şekilde uzun odaklı objektifler alan derinliği azaltırken kısa odaklı objektifler alan derinliği artırır.
OBJEKTİF ÇEŞİTLERİ
İster kompakt ister SLR tarzı bir ürün kullanın, elinizdeki objektif ya da objektiflerin çeşitleri bulunur. Bu çeşitliliğin sebebi ise farklı ihtiyaçlara cevap verebilmektir. Objektifler temel olarak 4 bölüme ayrılır:
1-Normal Objektifler:
Konumuz ağırlıklı olarak 35mm formatı olduğundan bu tür için insan gözüne yakın perspektif değeri veren objektif 50mm’dir. Normal objektif olarak tanımlanan bu objektifler insan gözünün gördüğü gibi fotoğraf çekerler. Fotoğraflanan konuların boyutları değişmez (küçülüp büyümez). Özellikle değiştirebilir objektiflere sahip SLR fotoğraf makinesi kullananlar tarafından tercih edilen bu objektifler, hafif olmaları, basit mekanizmalara sahip olmaları sebebiyle tercih edilir.

Odak uzaklıkları değişken olmadığı için bu ürünler kompakt cihazlarda fazla tercih edilmez.
2-Geniş Açılı Objektifler:
Yukarıda geçen satırlarda da bahsettiğimiz gibi 50 mm odak uzaklığı yaklaşık 46 derecelik bir görüş açısı sağlar. 35mm ve daha küçük odak uzaklığı değerlerine sahip olan objektifler geniş açılı olarak tanımlanır. Bu objektiflerde açı değeri 54 dereceden başlayarak 180 dereceye (fisheye-balıkgözü objektifler için) kadar çıkar.

Geniş açılı objektifler yakındaki konuları olduğundan daha büyük, uzaktaki konuları ise olduğundan daha küçük gösterir. Ayrıca odak uzaklığı küçüldükçe perspektif noktalarında distorsiyon ve bozulmalara artar. Hatta balık gözü adı verilen objektiflerde bu sorun çok fazladır.

Yine de fotoğrafa değişik bir hava katması, alan derinliğinin çok büyük olması, dar mekanlarda rahat fotoğraf çekme imkanı sağlaması gibi sebeplerden dolayı geniş açılı objektifler tercih sebebi olmaktadır.
3-Dar Açılı Objektifler:
Geniş açılı muadillerinin tersine uzun odak uzaklıklarına sahip olan bu objektifler 85mm’den başlar 200-300-500 hatta 1000 mm’ye kadar uzanan değerlere sahiptirler. Görüş açısı değerleri ise 24 dereceden başlayarak 10 ve hatta 6 ya da 8 dereceye kadar düşer.

Dar açılı objektifler daha çok konuya yaklaşmanın zor, imkansız ve tehlikeli olduğu durumlarda tercih edilir. Spor karşılaşmaları, vahşi doğa ve portre çekimleri gibi durumlarda kullanılan bu objektifler konuyu yakınlaştırırken perspektiflerin üst üstü gelmesine sebep olur. Perspektif yığılması adı verilen bu olay istisnai durumlar dışında tercih edilmez.

Öte yandan alan derinliğini çok sınırlı bir değerde tutan dar açılı objektifler konunun zeminden ayrılması gereken çekimlerde sıklıkla tercih edilir (portre vb. gibi). Bu objektiflerin odak uzaklığı arttıkça sarsmadan tutulabilmeleri zorlaşır. Ayrıca ışık geçirgenlikleri de azalır. Bu yüzden 300mm ve daha üstü değerlere sahip objektifler genelde sehpa ile birlikte kullanılır.
4-Değişken Odaklı Objektifler:
Son 10 yılda popülerliği olan ve kullanımı hızla artan bir objektif türüdür. Özel bir mekanizma yardımı ile objektifin odak uzaklığı değiştirilebilir. Bu da kullanıcıya verilen değerler arasındaki bütün objektifleri kullanıyormuşcasına bir rahatlık sağlar. Bu objektiflerde odak uzaklığı iki numara ve bunların arasına ‘-‘ işareti konularak gösterilir. Örneğin 35-70mm ibaresi bu objektifin değişken odak uzaklığına sahip olduğu anlamına gelir.

Özellikle kompakt fotoğraf makinelerinde kullanılan değişken odaklı objektifler kullanıcıya hem geniş açı, hem normal hem de dar açılı objektif kullanabilme imkanı tanır.

Profesyonel kullanımda ise tek bir objektif taşıyarak birçok objektifin odak uzaklığını sağlaması sebebiyle kullanıcıların tercihi olan bu objektifler, sabit odaklı objektiflere göre biraz daha pahalıdırlar (özellikle f2.8 ya da f2 gibi değerelere sahip olanları).
Objektifler yüksek teknoloji ile üretilen, karmaşik yapılara sahip fotoğraf makinesi parçalarıdır. Görüntü kalitesi üzerinde önemli etkileri bulunan bu minik cihazlar, insan gözü mantığı üzerine tasarlanmışlardır. Net, berrak ve keskin fotoğraflar çekmenin temel yolu (tek yolu değil) kaliteli bir objektif kullanan bir fotoğraf makinesi kullanmaktan geçer.

EkleBunu Sosyal Paylaşım Butonu

No tags for this post.

Bu Konu İle İlgili Yazılar

Diğer Yazılardan Bazı Başlıklar

Sen de yorumunla katkıda bulun

Yorumları takip etmek için geri bildirim olarak websitesine ekleyebilir. Ya da RSS ile takip etmek için tıkla

Yazın içerisinde kullanabileceğin HTML komutları:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>